رامان           

1- تعريف رشته و مقطع مربوطه

رشته اپيدميولوژي Epidemiology در مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته (M.S.) شاخه‌اي از علوم پايه پزشكي و بهداشت است كه سلامت فردي و اجتماعي جامعه را اندازه‌گيري مي‌گيرد و با گرد‌آوري و تحليل داده‌ها در سطح جامعه، توزيع آنها و عوامل مؤثر بر آنها را شناخته، درمانها و راه حلها را پيشنهاد داده و به ارزيابي خدمات واحدهاي بهداشتي در سطوح مختلف مي‌پردازد.

2- تاريخچه رشته و پيشرفتهاي جديد

تفكر اپيدميولوژي به اندازه پزشكي قدمت دارد. اولين اشاراتي به بررسي علل بيماريها به توصيه‌هاي بقراط به كساني است كه مي‌خواهند در رشته پزشكي فعاليت كنند.

بنابراين هركس كه مي‌خواهد در پزشكي به صورت مناسبي فعاليت كند، ابتدا بايد فصل‌هاي سال و تأثيري را كه هريك از آنها ايجاد مي‌كنند، در نظر بگيرد... به طرز زندگي مردم توجه كند و به پيشه آنان، اين كه شيفته پرخوري و پرنوشي هستند و اين كه تنبل بيكاره‌اند يا مشتاق ورزش....

از نظر تاريخي، علم اپيدميولوژي حداقل به سال 1662 بر مي‌گردد. «جان گرانت» با تحليل داده‌هاي تولد و مرگ توزيع كمي آنها را در جامعه گزارش داد. در سالهاي بعد نيز «فار» با مطالعه بر توزيع مرگ در گروه‌هاي مختلف شغلي و اجتماعي، مفاهيم اپيدميولوژيك چون جمعيت در معرض خطر و گروه‌هاي مقايسه را مطرح ساخت. با بررسي اسنو در سال 1854 بر توزيع وبا در لندن، اهميت به كارگيري روشهاي كمي در تحليل و ارزيابي مشكلات بهداشتي و سلامت جامعه قبل از تدوين علم نوين اپيدميولوژي نشان داده شد.

در كشور ما ايران، اپيدميولوژي به عنوان حرفه‌اي مستقل در سال 1330 (1951) در جريان تأسيس سازمان همكاري بهداشت (با همكاري وزارت بهداري آن زمان و همكاران آمريكائي) شناخته شد كه در آن سازمان يك واحد اپيدميولوژي مسئول بررسي و كنترل همه‌گيري‌ها بود. در سال 1331 انستيتو مالاريولوژي تأسيس شد كه سازماني وابسته به گروه انگل شناسي دانشكده پزشكي دانشگاه تهران با همكاري كامل با وزارت بهداري وقت بود. فعاليت مهم اين انستيتو تشكيل دوره‌هاي كوتاه مدت مالاريولوژي و نيز انجام مطالعات مالاريومتريك در سراسر كشور بود كه در هر دو فعاليت، رابطه رشته اپيدميولوژي با مالاريا به خوبي ديده مي‌شد. در 1332 (1952) قراردادي بين انستيتو مالاريولوژي و سازمان جهاني بهداشت تحت عنوان «برنامه مبارزه با بيماريهاي منطقه بوسيله بندپايان» منعقد شد كه بخشي از آن ترتيب يك دوره آموزشي يكساله اپيدميولوژي بود. اين دوره دو بار برگزار شد و در هر بار 3 نفر در آن شركت كرده و فارغ‌التحصيل شدند. مسئول ايراني اين قرارداد دكتر محمدعلي فقيه بود كه پس از تأسيس دانشكده بهداشت در دانشگاه تهران در سال (1345) به عنوان استاد اپيدميولوژي و دكتر ابوالحسن نديم يكي از دانش آموختگان دو دوره فوق، به عنوان دانشيار اپيدميولوژي منصوب شدند. بخش اپيدميولوژي اين دانشكده به تدريج توسعه يافت به طوريكه در سال 1357 (1979) داراي 3 استاد 3 دانشيار و 3 استاديار بود. همزمان در دانشگاه شيراز دوره ليسانس اپيدميولوژي راه اندازي شده بود كه چندين دوره فارغ‌التحصيل داشت. از همان آغاز تأسيس انجمن بين‌المللي اپيدميولوژي، دانشكده بهداشت دانشگاه تهران همكاري خود را با آن شروع كرد. يكي از جلسات بين‌المللي آن انجمن در تهران تشكيل شد و دكتر محمدعلي فقيه سالهاي چندي نماينده منطقه مديترانه شرقي در آن انجمن بود. پس از انقلاب به دلايل متعدد از تعداد اپيدميولوژيست هاي كشور كاسته شد. يكي دو نفر در گذشتند و چند نفر بازنشسته شدند و يكي دو نفر نيز به خارج از كشور مهاجرت كردند ولي از سال 1365 (1986) برنامه رزيدنتي اپيدميولوژي مجدداً در ايران شروع شد و همزمان تعدادي به خارج از كشور جهت دريافت درجه دكتري اپيدميولوژي اعزام شدند. آخرين بازنگري دوره به سال 1375 بر مي‌گردد.

3- رسالت رشته

قرن اخير شاهد تغيير عمده در الگوي سلامت جامعه بوده است. اين تغيير در الگوي تولد و مرگ در جامعه و تغيير هرم سني، تغيير در اميد به زندگي و الگوي بيماريهاي شايع در جامعه واضح است. تغيير در بيماريهاي شايع از بيماريهاي عفوني مثل وبا و سل به سمت بيماريهاي قلبي عروقي، سرطان و اختلالات متابوليك و مدل عليتي بيماريهاي جديد به علاوه توجه جدي‌تر به اندازه گيري نقش عوامل محيطي، شغلي و رواني در سلامت جامعه، تحرك جديدي را در اين رشته ايجاد كرد و زمينه‌هاي جديد توجه و تحقيق در سلامت جامعه و علل مؤثر بر آن را فراهم آورد. زمينه‌هاي جديد در رشته هاي ملكولي و ژنتيك محصول گرايش جديد به بررسي علت بيماريها و نيز پيشرفتهاي تكنولوژيك ساليان اخير مي‌باشد. مهمترين نقش اپيدميولوژيست، تحليل داده‌هاي سلامتي و ارزشيابي و پايش برنامه‌هاي سلامتي و نيز تعيين هزينه فايده برنامه‌هاي سلامتي است. در اين راستا با بهينه كردن هزينه در سطوح و برنامه‌هاي مختلف سلامتي و كمك در انتخاب بهترين روشها براي ارتقاء سلامت جامعه، كمك به ايفاي نقش زير ساختاري نظام سلامت را براي توسعه اقتصادي اجتماعي جامعه برعهده دارد.

4- چشم انداز رشته

دانش آموختگان كارشناسي ارشد اپيدميولوژي تفكر اپيدميولوژيكي را در جامعه و ميان بخشهاي مختلف سيستم اداره جامعه گسترش مي‌دهند. به تحليل داده‌هاي بخش سلامت جامعه مي‌پردازند و به مسئولان در تحليل داده‌ها و تصميم‌گيري مبتني بر شواهد و توجه به هزينه اثربخشي، كمك مي‌كنند. در اين راستا با بررسي زمينه‌ها و علل نابرابري سلامت در اجتماع، به دسترسي يكسان و كامل تمام افراد جامعه به خدمات بهداشتي با كيفيت كمك مي‌كنند. با حضور در طرح‌هاي تحقيقاتي باليني باتوجه به استانداردهاي تحقيق با افزايش كيفيت نتايج به پيشنهاد درمانها و راهكارهاي پيشگيري مؤثر و همزمان به ارتقاء علم پزشكي در كشور كمك مي‌كنند. انتظار مي‌رود در آينده قادر باشيم از مراكز اصلي تصميم‌گيري و سياستگزاري در زمينه بيماري سلامت در منطقه و جهان باشيم.

5- نقش دانش آموختگان

نقش هاي دانش آموختگان شامل: آموزشي، پژوهشي، مشاوره‌اي و مديريتي مي‌باشد.

6- وظايف حرفه‌اي دانش آموختگان Task Analysis

وظايف حرفه‌اي در نقش مديريتي:

- مديريت داده‌هاي بهداشتي و سلامتي و تحليل آنها در سطوح محيطي

-تصميم سازي و ارائه الگوهاي مناسب بهداشت همراه با آزمونهاي كوچك اجرايي در سطح جوامع كوچك

- وظايف حرفه‌اي در نقش مشاوره‌اي:

همكاري در طراحي منشور اجرايي و فعاليتهاي كنترل كيفيت داده‌هاي بهداشتي

ارائه مشاوره در تصميم‌گيري اجرايي و مديريت بيمارستاني

ارائه مشاوره در مراحل مختلف تحقيق از طراحي تا استنباط

- وظايف حرفه‌اي در نقش پژوهشي:

همكاري در طراحي منشور اجرايي و فعاليتهاي كنترل كيفيت داده‌هاي بهداشتي

مشاركت در طراحي و اجراي طرحهاي تحقيقاتي پايه، باليني و جامعه نگر

- وظايف حرفه‌اي در نقش آموزشي:

آموزش اپيدميولوژي، تدريس دانشگاهي و كارگاهي

آموزش به سطوح مختلف كارشناسان بخش سلامت

7- اهداف كلي

هدف اصلي برنامه تربيت نيروي انساني در سطح كارشناسي ارشد به منظور ارائه خدمات مرتبط با نظام سلامت در زمينه‌هاي زير مي‌باشد:

آموزش و توانمندسازي در زمينه شناسايي مشكلات سلامتي جامعه

آموزش و توانمندسازي در زمينه شناسايي الگوي رفتاري و ويژگي هاي جامعه در ابعاد گوناگون

آموزش و توانمندسازي در زمينه روشهاي علمي جمع‌آوري داده ها

آموزش و توانمندسازي در زمينه پايش و ارزيابي برنامه‌ها و تحليلهاي هزينه اثربخشي

آموزش و توانمندسازي در زمينه چگونگي استفاده از روشهاي آماري و كامپيوتر در تحليل داده‌ها

آموزش و توانمندسازي در زمينه شناسايي منشاء خطا و چگونگي كنترل آنها در مراحل مختلف تحقيق

8- استراتژي هاي كلي آموزشي

استفاده از دانش آموختگان رشته هاي علوم پايه پزشكي و بهداشت

گسترش توانايي هاي دانشجويان در ابعاد مختلف كاري

حمايت از مشاركت دانشجويان در طرح‌هاي تحقيقاتي دانشگاه و خارج آن

مشاركت در كارگاه‌هاي آموزشي برگزار شده در دانشگاه

توجه به ارتباط صميمانه و نزديك اساتيد با دانشجويان

تأكيد بر خودآموزي در آموزش براي تضمين مهارت و تداوم در تحصيل و پس از آن

تأكيد بر نيازها و مشكلات اپيدميولوژيكي جامعه و نقاط ابهام آن

توجه به علايق شخصي و حرفه‌اي دانشجويان در تحصيل

تشويق به استفاده مستمر از پايگاه‌هاي اطلاع رساني و اينترنت براي ارتباط با ساير محققان و مراكز تحقيقاتي

تهيه امكانات سخت افزاري و نرم افزاري كامپيوتر براي دانشجويان

9- شرايط و نحوه پذيرش در رشته:

داوطلبان ورود به دوره كارشناسي ارشد اپيدميولوژي بايد ضمن دارا بودن شرايط كلي ورود به دوره هاي آموزش عالي، شرايط خاص زيرا احراز كنند:

1- دارا بودن مدرك كارشناسي در يكي از رشته‌هاي بهداشت (عمومي، حرفه‌اي و محيط) حشره‌شناسي پزشكي – انگل شناسي – آموزش بهداشت – مدارك پزشكي – پرستاري – مامايي – اداره امور بيمارستان‌ها و يا دارندگان مدارك دوره دكتري عمومي پزشكي، دندانپزشكي، داروسازي و دامپزشكي و كليه مدارك تحصيلي مقطع كارشناسي رشته آمار.

2- موفقيت در آزمون ورودي كه شامل مواد امتحاني به شرح زير مي‌باشد:

10- رشته‌هاي مشابه در داخل كشور

رشته مشابه در اين مقطع در كشور وجود ندارد.

11- رشته‌هاي مشابه در خارج كشور

كارشناسي ارشد در مقطع اپيدميولوژي از ساليان گذشته در دانشگاه‌هاي معتبر دنيا از جمله دانشگاه هاي مذكور، در ذيل ارائه مي‌گردد. علاوه بر گرايش عمومي در آموزش اپيدميولوژي در اين مقطع، دوره بصورت گرايش خاص نظير كارشناسي ارشد اپيدميولوژي محيط، بيماريهاي شغلي، ملكولار و ژنتيك اپيدميولوژي، تغذيه، سرطان و... نيز ارائه مي‌گردد.

-         London School of Hygiene & Tropical Medicine

-         The Johns Hopkins University

-         Yale University

-         University of Michigan

-         Karolinska University

-         Harvard University

-         McGill University

12- شرايط موردنياز براي راه اندازي رشته

طبق ضوابط شوراي گسترش و ارزشيابي دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور مي‌باشد.

13- موارد ديگر

وجود ندارد. 

طول دوره براساس آيين نامه آموزشي دوره مربوطه مي‌باشد.

مدت تدريس در هر واحد نظري 17 ساعت و در هر واحد عملي 34 ساعت و كارآموزي 51 ساعت در طول يك نيم سال تحصيلي است.

دوره مشتمل بر تعدادي واحد اجباري و اختياري و جبراني به شرح زير مي‌باشد.

تعداد واحدهاي درسي:

- درس جبراني                                                   1 واحد (سيستمهاي اطلاع رساني پزشكي)

- دروس اختصاصي اجباري (core)                     18 واحد

- دروس اختصاصي اختياري                                6 واحد

- سمينار                                                            2 واحد

- پايان نامه                                                        6 واحد

جمع                                                                 32 واحد

جدول الف: دروس جبراني كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته اپيدميولوژي 

كليه دانشجويان ملزم به اخذ و گذراندن اين واحد به عنوان كمبود و جبراني مي‌باشند.

جدول ب: دروس اختصاصي اجباري (core) كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته اپيدميولوژي 

جدول ج: دروس اختصاصي اختياري (non core) كارشناسي ارشد رشته اپيدميولوژي

× دانشجو از بين واحدهاي فوق ملزم به گذراندن 6 واحد مي‌باشد.